DỰ ĐOÁN VÀ PHÒNG NGỪA TIỀN SẢN GIẬT

Tiền sản giật (preeclampsia) là rối loạn tăng huyết áp thai kỳ kèm theo tổn thương cơ quan (thường là protein niệu) xuất hiện sau tuần thứ 20. Đây là nguyên nhân chính gây tử vong mẹ – chu sinh và biến chứng nặng cho mẹ và thai nhi. Việc dự đoán sớm và phòng ngừa chủ động làm giảm đáng kể bệnh suất và tử vong liên quan.

1. Vì sao cần dự đoán sớm?

Tiền sản giật có diễn tiến nhanh, có thể dẫn đến sản giật, suy đa cơ quan, đẻ non, chậm tăng trưởng trong tử cung hoặc tử vong chu sinh. Sàng lọc sớm giúp xác định nhóm có nguy cơ cao để áp dụng biện pháp phòng ngừa.

2. Yếu tố nguy cơ cần chú ý

• Tiền căn tiền sản giật hoặc sản giật trước đó.

• Mang thai lần đầu, đa thai.

• Huyết áp cao mạn tính, bệnh thận, đái tháo đường, bệnh lý miễn dịch (ví dụ lupus).

• Tuổi mẹ >35 hoặc <20, BMI ≥30, tiền sử thụ tinh ống nghiệm.

Những yếu tố này giúp phân tầng nguy cơ ban đầu khi khám thai đầu.

3. Các phương pháp dự đoán hiện nay

1. Đánh giá lâm sàng và tiền sử: đơn giản, chi phí thấp — dùng để phân tầng nguy cơ ban đầu.

2. Siêu âm Doppler động mạch tử cung (uterine artery Doppler) vào tam cá nguyệt I hoặc đầu tam cá nguyệt II: phát hiện bất thường tuần hoàn rau nhau giúp tiên đoán nguy cơ tiền sản giật sớm.

3. Sinh hóa (biomarkers): tỉ lệ sFlt-1/PlGF, PlGF đơn độc hoặc các marker nhau thai khác giúp dự đoán và phân tầng nguy cơ, đặc biệt có giá trị trong việc phân biệt tăng huyết áp thai kỳ do tiền sản giật so với các nguyên nhân khác.

4. Mô hình kết hợp (clinical + Doppler + biomarkers): các mô hình đa biến (ví dụ mô hình FMF) cho kết quả dự đoán tốt hơn so với từng yếu tố đơn lẻ — nhiều chuyên đề cập nhật khuyến nghị tiếp cận đa mô thức khi có điều kiện.

Ghi chú: ở những cơ sở y tế có nguồn lực hạn chế, cách tiếp cận thực tế vẫn là sàng lọc lâm sàng kết hợp theo dõi huyết áp và protein niệu định kỳ.

4. Các biện pháp phòng ngừa đã có bằng chứng

• Phát hiện sớm tăng huyết áp mới xuất hiện để can thiệp kịp thời, giảm biến chứng.

5. Lộ trình sàng lọc và can thiệp

• Lần khám đầu (sớm, trước 14 tuần): thu thập tiền sử, tính BMI, đo huyết áp, xét nghiệm cơ bản; nếu có yếu tố nguy cơ cao → khuyến nghị dùng aspirin liều thấp bắt đầu sớm.

• 11–14 tuần: thực hiện Doppler động mạch tử cung nếu có điều kiện; kết hợp mô hình dự đoán nếu có khả năng đo PlGF/sFlt-1 hoặc mô hình tính nguy cơ.

• Mốc giữa thai kỳ và sau đó: theo dõi tăng huyết áp, cân nặng, dấu hiệu tổn thương cơ quan; điều chỉnh điều trị và theo dõi thai nhi 

6. Thông điệp dành cho thai phụ

• Đi khám thai sớm và đều đặn — đây là bước quan trọng nhất để phát hiện sớm tiền sản giật

• Nếu bác sĩ xác định bạn có nguy cơ cao, có thể đề nghị dùng aspirin liều thấp — hãy uống theo hướng dẫn và tái khám đều.

• Báo ngay cho bác sĩ nếu có các triệu chứng: nhức đầu dữ dội, hoa mắt, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, phù nhiều bất thường hoặc giảm chuyển động thai.

7. Kết luận

Tiền sản giật là một vấn đề sản khoa nghiêm trọng nhưng có thể dự đoán và phòng ngừa hiệu quả nếu áp dụng chiến lược sàng lọc phù hợp, dùng mô hình dự đoán khi có thể và thực hiện các biện pháp phòng ngừa đã được chứng minh (như aspirin liều thấp cho nhóm nguy cơ). Ấn phẩm Y Học Sinh Sản số 75 của Hội Nội tiết Sinh sản và Vô sinh TP. HCM là nguồn tổng hợp cập nhật rất hữu ích cho lâm sàng về chủ đề này..

Để được tư vấn và đặt lịch khám tại Sản Phụ khoa - Skymec vui lòng liên hệ qua:
Địa chỉ: 59 Thiên Lôi, Phường An Biên, Thành phố Hải Phòng.

Chi tiết đường đi tại: https://g.co/kgs/jVB3fRi