NGUY CƠ BỆNH LÝ TIM MẠCH Ở TRẺ SINH RA TỪ THAI KỲ CÓ TIỀN SẢN GIẬT

Tiền sản giật là một bệnh lý đặc trưng của thai kỳ, thường xuất hiện sau tuần thai 20 với biểu hiện chính là tăng huyết áp kèm rối loạn chức năng nhiều cơ quan như thận, gan, phổi, hệ đông máu… Bệnh gặp ở khoảng 3–8% phụ nữ mang thai trên toàn thế giới.

Trước đây, tiền sản giật chủ yếu được quan tâm ở mẹ, nhưng các nghiên cứu hiện đại cho thấy tình trạng này ảnh hưởng mạnh mẽ đến sức khỏe của thai nhi và trẻ sau sinh, đặc biệt là nguy cơ mắc bệnh lý tim mạch.

1.. Giả thuyết nguồn gốc phát triển của bệnh tật (DOHaD)

Giả thuyết DOHaD (Developmental Origins of Health and Disease) do Barker khởi xướng cho rằng:

• Thai nhi chịu tác động của môi trường trong tử cung.

• Khi môi trường bất lợi (suy dinh dưỡng, stress oxy hoá, giảm oxy máu, thiếu máu nhau thai…), thai nhi sẽ thích nghi bằng cách thay đổi cấu trúc và chức năng.

• Những thay đổi này giúp thai nhi sống sót trước mắt, nhưng tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính (tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa…) khi trưởng thành.

Barker nhận thấy trẻ có suy dinh dưỡng thai kỳ hoặc bị ảnh hưởng bởi tiền sản giật sẽ có nguy cơ mắc bệnh lý tim mạch cao hơn khi trưởng thành.

2. Tác động của tiền sản giật lên sự phát triển tim mạch của thai nhi

Trong thai kỳ có tiền sản giật:

2.1. Thai nhi bị giảm cung cấp oxy và dinh dưỡng

→ Dẫn tới rối loạn tăng trưởng, sinh non, nhẹ cân.

→ Các cơ quan quan trọng như tim – mạch máu chịu ảnh hưởng rõ rệt.

2.2. Thay đổi biểu hiện gen và cơ chế thích nghi lâu dài

Các nghiên cứu cho thấy trẻ sinh từ mẹ tiền sản giật có sự:

• Thay đổi methyl hoá DNA, histone

• Tăng hoạt động enzyme 11β-HSD (tăng cortisol)

• Sản xuất quá mức sFlt-1 gây mất cân bằng yếu tố tạo mạch

Những thay đổi này làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng tim mạch sau này.

2.3. Trạng thái “stress bào thai”

Sự mất cân bằng giữa nhu cầu oxy – dinh dưỡng của thai và khả năng đáp ứng của nhau thai khiến:

• Tăng sản phẩm oxy hóa

• Viêm mạn tính

• Thay đổi cấu trúc mạch máu

Hậu quả là trẻ có nguy cơ bệnh tim bẩm sinh hoặc rối loạn tim mạch chức năng.

3. Bằng chứng dịch tễ học:

Trẻ của mẹ tiền sản giật có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch

Nhiều nghiên cứu lớn đã chứng minh mối liên quan này:

3.1. Tăng nguy cơ bệnh tim bẩm sinh

Các trẻ sinh từ mẹ tiền sản giật có nguy cơ mắc bệnh tim bẩm sinh cao hơn 2–4 lần, đặc biệt là các bệnh:

• Thông liên thất

• Thông liên nhĩ

• Còn ống động mạch

• Tứ chứng Fallot

3.2. Ảnh hưởng đến cấu trúc tim và chức năng tim

• Trẻ có mẹ tiền sản giật có thành tim dày hơn, khối lượng thất trái tăng.

• Khả năng thư giãn cơ tim kém hơn.

3.3. Tăng huyết áp khi trẻ lớn

Các nghiên cứu cho thấy:

• Trẻ sinh từ mẹ tiền sản giật có huyết áp tâm thu và tâm trương cao hơn.

• Tăng BMI, tăng tỷ lệ vòng eo/vòng hông khi trưởng thành.

3.4. Mức độ nặng của tiền sản giật quyết định nguy cơ

• Tiền sản giật trước 34 tuần → nguy cơ bệnh tim bẩm sinh tăng gấp 3 lần.

• Tiền sản giật có tăng huyết áp nặng → trẻ có nguy cơ tăng huyết áp và bệnh mạch máu cao hơn nhiều.

4. Cơ chế hình thành các vấn đề tim mạch ở trẻ

4.1. Di truyền và epigenetics

• Thay đổi DNA, histone, methyl hóa gen.

• Ảnh hưởng đến biểu hiện protein điều hoà mạch máu.

4.2. Rối loạn nhau thai

• Giảm tưới máu nhau

• Tăng yếu tố kháng tạo mạch (sFlt-1)

• Stress oxy hoá

4.3. Thích nghi bào thai

Thai nhi thay đổi:

• Cấu trúc tim

• Dòng máu

• Chuyển hóa

… để sống sót, nhưng lại làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính.

5. Kết luận

Tiền sản giật không chỉ là vấn đề sức khỏe của mẹ mà còn ảnh hưởng lâu dài đến trẻ, đặc biệt là hệ tim mạch. Trẻ sinh ra từ mẹ có tiền sản giật:

• Có nguy cơ cao mắc bệnh tim bẩm sinh.

• Dễ bị tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa khi trưởng thành.

• Bị ảnh hưởng cả về cấu trúc tim lẫn chức năng tim

Theo dõi sức khỏe định kỳ, sàng lọc tim mạch sớm và cải thiện lối sống cho trẻ là rất quan trọng để giảm nguy cơ bệnh lý về sau.

Để được tư vấn và đặt lịch khám tại Sản Phụ khoa - Skymec vui lòng liên hệ qua:
Địa chỉ: 59 Thiên Lôi, Phường An Biên, Thành phố Hải Phòng.

Chi tiết đường đi tại: https://g.co/kgs/jVB3fRi